Enrique Pérez Espino, enxeñeiro técnico agrícola e experto en micoloxía, reivindica o valor económico e ambiental dos nosos montes e a importancia de saber protexelos.

O noso colexiado advirte da campaña de cogomelos practicamente inexistente pola seca, reclama unha recollida responsable e reivindica o enorme potencial económico dun recurso que pode xerar ingresos importantes para as familias do rural galego.

A riqueza dos montes galegos non está unicamente na madeira. Baixo as árbores, entre a vexetación e no propio solo, existe un recurso natural de enorme valor económico, gastronómico e ambiental que aínda non recibe toda a atención que merece: os cogomelos. Así o explicou Enrique Pérez Espino, durante a súa intervención no programa Hoy por Hoy Ourense, da Cadena SER, conducido por Cristina Carballo, no que tamén participou Pepe Paz, presidente do Colexio.

Unha conversa que permitiu abordar a situación dunha campaña especialmente complicada, pero tamén poñer sobre a mesa unha cuestión de fondo: o potencial económico da micoloxía e a necesidade de protexer un recurso que pode contribuír á renda das familias e á actividade dos territorios rurais.

Unha campaña practicamente inexistente

Enrique Pérez Espino describiu unha tempada marcada pola ausencia de precipitacións e pola alteración dos ciclos naturais dos fungos.

Segundo explicou, os afeccionados á micoloxía levan desde agosto pendentes da chuvia acumulada. Como exemplo, citou rexistros próximos aos 142 litros nunha das estacións meteorolóxicas que consulta habitualmente, unha situación que contribuíu a deixar unha campaña moi escasa, cando non practicamente nula.

O experto recoñeceu que algunhas especies habituais apenas apareceron esta tempada e que os cambios nas temperaturas están modificando os lugares e os momentos nos que tradicionalmente se recollían.

Aínda así, mantén a esperanza de que as precipitacións e o descenso das temperaturas permitan recuperar unha parte da campaña.

Especies como o níscaro precisan determinadas condicións de frío para completar o seu ciclo, mentres que outras xa perderon a súa oportunidade nesta tempada. Pérez Espino explicou, por exemplo, que este ano atopou máis exemplares de boletos estivais do habitual, precisamente pola persistencia de temperaturas propias do verán.

Un recurso que pode mover entre 12 e 30 millóns de euros

Un dos aspectos máis relevantes da intervención foi a dimensión económica da micoloxía.

Pérez Espino sinalou que, segundo estimacións que consultou durante a súa formación, o aproveitamento dos cogomelos en Galicia podería mover entre 12 e 30 millóns de euros anuais, aínda que advertiu expresamente da necesidade de realizar estudos rigorosos que permitan cuantificar o verdadeiro valor deste recurso.

A súa experiencia tamén lle permite coñecer casos de familias que conseguiron ingresos complementarios de ata 20.000 euros durante dous ou tres meses de campaña.

Unha realidade que conecta directamente coa economía do rural.

Neste sentido, Pepe Paz lembrou que, na comarca de Monterrei, había familias que nun ano normal podían obter entre 6.000 e 9.000 euros pola recollida de cogomelos.

O presidente do Colexio advertiu, con todo, de que o incremento da demanda e dos prezos tamén provocou prácticas de recollida excesiva que acabaron deteriorando determinadas zonas produtoras.

O perigo non é recoller cogomelos. É destruír o que permite que volvan nacer

Enrique Pérez Espino foi especialmente contundente ao explicar a necesidade de respectar os hábitats micolóxicos.

O cogomelo é o corpo frutífero dun fungo, mentres que o micelio constitúe unha parte esencial do organismo que permite a súa continuidade.

Por iso, insistiu en que non se poden utilizar angazos para remover o solo, destruír os hábitats nin realizar unha recollida indiscriminada.

Tamén explicou a importancia de empregar recipientes axeitados, como os tradicionais cestos, que favorecen a dispersión das esporas durante o desprazamento polo monte.

A súa mensaxe foi clara: non se trata simplemente de recoller o que produce o monte, senón de garantir que poida seguir producíndoo.

O experto incidiu igualmente na necesidade de respectar os exemplares que aínda non alcanzaron a madurez e deixar no terreo aqueles que poden contribuír á continuidade do ciclo reprodutivo.

A regulación e os coutos micolóxicos: unha oportunidade para Galicia

Pérez Espino tamén abordou a regulación dos aproveitamentos micolóxicos e as posibilidades que ofrece a creación de coutos.

Durante a entrevista fixo referencia ao Decreto 73/2020 e destacou que Galicia conta cun importante potencial para desenvolver sistemas de ordenación que permitan compatibilizar a recollida, a conservación e o aproveitamento económico.

Na súa opinión, a existencia dun interese económico fai especialmente necesaria unha xestión responsable que evite o esgotamento do recurso.

Lembrou ademais unha cuestión que con frecuencia pasa desapercibida: os montes teñen propietarios e o aproveitamento dos seus recursos debe respectar os dereitos de propiedade e a normativa aplicable.

O experto citou a experiencia da Veiga como exemplo de iniciativa pioneira na ordenación micolóxica.

A enxeñaría técnica agrícola, moito máis presente na micoloxía do que parece

Na parte final da entrevista, Enrique Pérez Espino reivindicou o papel dos enxeñeiros técnicos agrícolas nun ámbito que combina coñecementos sobre solos, bioloxía, produción, ordenación territorial e aproveitamento dos recursos naturais.

Explicou que estes profesionais poden intervir no deseño de instalacións para a produción de cogomelos, na preparación e mellora dos solos e na planificación de aproveitamentos micolóxicos.

Tamén destacou a súa capacidade técnica para desenvolver proxectos de delimitación de coutos, realizar medicións, traballos cartográficos, sistemas de información xeográfica e plans de ordenación.

Un conxunto de competencias que evidencia a relación directa entre a enxeñaría técnica agrícola e a xestión sostible dos recursos do territorio.

Unha riqueza que necesita coñecemento para ter futuro

A intervención de Enrique Pérez Espino deixou unha reflexión que vai máis alá dunha mala campaña de cogomelos.

Galicia dispón dun patrimonio micolóxico cun importante potencial económico, ambiental e gastronómico. Pero o seu aproveitamento require coñecemento, planificación e respecto polos ciclos naturais.

O cambio nas condicións climáticas, a presión recolectora e a falta de ordenación dalgúns aproveitamentos representan desafíos que deben abordarse desde criterios técnicos.

E aí é onde a profesión cobra especial relevancia.

Porque o verdadeiro valor dun monte non está só no que somos capaces de sacar del, senón tamén no que sabemos conservar para que siga producindo riqueza.